Biblioteka Muzeum Pomorza Środkowego i jej historia
Dział Biblioteczny i Zbiorów Specjalnych Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku posiada bogaty księgozbiór, obejmujący publikacje polskie i zagraniczne. Powstał on na podbudowie księgozbioru wcześniejszego Muzeum Miejskiego, mieszczącego się do 1965 roku w Nowej Bramie. Biblioteka i biura Muzeum znajdowały się w ratuszu miejskim.
Gdy w 1965 roku Muzeum przeniesiono do Zamku Książąt Pomorskich, Dział Biblioteczny zajmował początkowo różne pomieszczenia na parterze. We wrześniu 1979 roku rozpoczęto przenoszenie zbiorów do wyremontowanego budynku, tzw. Dworku, do sześciu pomieszczeń (o łącznej powierzchni 105 m²) na parterze, w którego górnych kondygnacjach ulokowano biura dyrekcji i administracji Muzeum. Biblioteka i czytelnia funkcjonowały w Dworku do lipca 2025 roku. Następnie przeniesiono ją do nowo otwartego Czerwonego Spichlerza (ul. Szarych Szeregów 12).
Historia biblioteki „na zamku” sięga jednak wcześniej, do czasów, w których rezydował w Słupsku książęcy ród Gryfitów. Wiadomo, że ostatni potomek rodu, książę Ernest Bogusław von Croy (1620-1684) posiadał bibliotekę, którą w swoim testamencie pozostawił miastu, z zastrzeżeniem, że ma to być biblioteka publiczna, służąca przez kilka dni i godzin w tygodniu studiującej młodzieży. Mieścić miała się w górnym pomieszczeniu budynku obok zamku, tzw. Nowym Domu, wykupionym przez księcia od Georga von Zitzewitza. Książę przekazał też środki w wysokości 5000 talarów na utrzymanie i powiększanie zbiorów, z czego 100 talarów rocznie stanowić miało uposażenie bibliotekarza. Nadzorcą fundacji, dbającej o należyte utrzymanie, poszerzanie i bezpieczeństwo zbiorów miał być kapitan lub starosta słupski.
Woli księcia jednak nie spełniono. Cenne zbiory po śmierci księcia (1684) częściowo zaginęły lub zostały wywiezione i włączone do zasobów Biblioteki Elektorskiej/Królewskiej w Berlinie. W roku 1698 biblioteka uniwersytetu w Halle otrzymała stamtąd 36 woluminów, w których znajdowały się egzemplarze z własnoręcznymi uwagami książąt pomorskich.
W czasach późniejszych słupski zamek służył jako magazyn sprzętu wojskowego, zboża lub dekoracji teatralnych. Nieremontowany lub niefachowo przebudowywany powoli niszczał.
W 1910 roku miasto obchodziło 600-lecie nadania praw miejskich. Istniejące od 1907 roku Towarzystwo Krajoznawcze Pomorza Tylnego w Słupsku przekazało z tej okazji swoje zbiory miastu. Wśród nich znajdowała się biblioteka, której księgozbiór posłużył jako podwalina późniejszej biblioteki miejskiej i archiwum miejskiego.
Władze miasta podjęły wówczas uchwałę o utworzeniu muzeum, na siedzibę którego wyznaczono Nową Bramę. Wskutek wojny, braku środków, jak i długich prac remontowo-adaptacyjnych muzeum (Heimatmuseum) otwarto dopiero w 1924 roku. Mieściło się ono tam do 1945 roku, a po reaktywacji, jako już Muzeum Miejskie w Słupsku, do 1965 roku.
Warto wspomnieć, że w latach 20. XX w. istniały wprawdzie plany przebudowy i wykorzystania zamku na cele kulturalne, takie jak miejska biblioteka z czytelnią, archiwum i muzeum, ale ich nie zrealizowano.
W listopadzie 1945 roku komisyjnie zabezpieczono przedmioty znalezione we wcześniejszym pomieszczeniach magazynowych Heimatmuseum, które również znajdowały się w budynku zamku. Wśród tych przedmiotów były książki, które przewiezione zostały do Biblioteki Miejskiej.
W „Sprawozdaniu Muzeum Miejskiego w Słupsku za miesiąc styczeń i luty 1948 r.”, sporządzonym przez Marię Zaborowską, pracownika i kierownika Muzeum, w poz. 12-13. znajduje się pod nagłówkiem „Biblioteka fachowa” następująca treść:
„Z polskich wydawnictw – 1) X. Bol. Makowskiego „Sztuka na Pomorzu – jej dzieje i zabytki” wyd. 1932, 2) Dr. Zamierowskiej-Pufferowej „Ochrona Zabytków Kultury Ludowej” Poradnik Terenowy, wyd. 1947, 3) Tad. Lehr-Spławiński „O pochodzeniu i praojczyźnie Słowian” – wyd. 1946 r. oraz kilkanaście pozycji fachowych książek niemieckich, dotyczących Słupska, Pomorza Zach., prehistorii itp.
W znalezionych w dn. 17. II. b.r. kartotekach poniemieckich, figuruje spis biblioteki muzealnej, która według przypuszczeń kierownictwa muzeum, mieściła się w ogólnych zbiorach Biblioteki Miejskiej [Stadtbücherei] i jest nadzieja odnalezienia jej, jeśli nie w całości, może choć w części”.
Jak wynika z przytoczonego cytatu, zasoby biblioteki muzealnej na początku nie były imponujące. W roku 1951 odzyskano część księgozbioru byłego Heimatmuseum w ilości 900 woluminów. Zbiory biblioteki muzealnej systematycznie też poszerzano o nowe pozycje. Były to wydawnictwa własne Muzeum Pomorza Środkowego, pozycje zakupione oraz pozyskane drogą wymiany lub jako dary.
Wybrane pozycje ze zbiorów muzealnej biblioteki są digitalizowane w ramach projektu Bałtycka Biblioteka Cyfrowa i udostępniane online: Bałtycka Biblioteka Cyfrowa.
Biblioteka i czytelnia w Dworku – zdjęcia z 24 lipca 2020 roku.
Biblioteka i czytelnia w Czerwonym Spichlerzu – zdjęcia wewnątrz z 4 marca 2026 roku.
