Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku

SŁUPSK

ul. Dominikańska 5-9
tel. 59 842 40 81

GODZINY OTWARCIA:

Poniedziałek-Wtorek: nieczynne
Środa: 12:00-17:00
Czwartek-Niedziela: 09:30-17:00


Spis treści

Fasady i elewacje.

Kopie pocztówek dawnego Słupska

ze zbiorów Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku

Herbaciarnia „W Spichlerzu”

28 maja – 27 sierpnia 2012

scenariusz i aranżacja: Anna Brochocka, Beata Zgodzińska

 

  Na wystawie prezentujemy 49 kopii kart pocztowych. Rzadziej ukazane są fasady pojedynczych budynków, czyli ich główne elewacje wyróżnione odmienną, zazwyczaj bogatszą, kompozycją architektoniczną oraz przeważnie zawierające główne wejście. Częściej uchwycone zostały pierzeje (lub ich fragmenty), czyli ciągi frontowych elewacji budynków stojących w jednej linii i zamykających jedną stronę ulicy lub placu. Warto prześledzić, w jaki sposób komponowane były poszczególne fasady i ich ciągi.

Tym, co pozytywnie uderza w wielu fasadach Stolpu, jest zachowanie osi wyznaczonych przez rytmy okien i ich obramień (mniej lub bardziej dekoracyjnych) oraz pionowych lub poziomych podziałów architektonicznych. Bywa, że niekonsekwencje w zabudowie pierzei (na przykład Neutorstrasse, czyli obecnej Nowobramskiej) są częściowo wyrównane przez, zajmujące całe szerokości parterów kamienic, przeszklone witryny sklepów, z czytelnymi szyldami. Niestety, współcześnie w Słupsku rzadko dba się o zachowanie podziałów architektonicznych oraz o dostosowanie szyldów i reklam do kompozycji fasady.

Oczywiście łatwiej było zachować jednolity kompozycyjnie charakter pierzei, jeśli wznosiło się budynki w zbliżonym czasie, jak przy Blücherplatz (późniejszym Bismarckplatz, obecnych Alejach Sienkiewicza) lub przy Geersstrasse (obecnej Kołłątaja). Nowoczesny w formie budynek banku z początku lat trzydziestych zaburzył równowagę wschodniej pierzei, a w ślad za tym i całego rynku, którą zapewniały kamieniczki o zróżnicowanych, ale stypizowanych fasadach. Ceglana późnośredniowieczna Nowa Brama nie została przytłoczona przez sąsiednie, duże budynki z początku XX wieku: dom towarowy i kawiarnię. Optycznemu wyeksponowaniu bramy posłużyły łączniki biegnące na wysokości pierwszego piętra oraz ścięcie narożników obu budynków.

Na charakter elewacji niemały wpływ miał materiał, z jakiego wykonano budynek. Cegła pozwala na stosunkowo różne rozwiązania: można z niej kształtować profilowane pionowe wnęki (blendy) zamknięte łukiem odcinkowym lub ostrym (jak w Bramie Młyńskiej), można ułożyć delikatne poziome gzymsy (jak w budynku szpitala powiatowego), można też stworzyć kontrastowe, jednolite tło dla rytmu okien uzupełnione dekoracją geometryczną (jak w modernistycznym budynku dawnej szkoły dla dziewcząt).

W elewacjach budynków publicznych wznoszonych w Stolpie po 1900 roku często łączono cegłę z tynkiem. Naturalny kontrast koloru i faktury obu tych materiałów bywał wykorzystywany w różny sposób, i to nawet w jednym budynku. Ślepe arkady szczytu północnego skrzydła ratusza wypełnia biel tynku, grająca w tym miejscu podrzędną rolę wobec konstrukcji z cegły. Natomiast na pierwszym i drugim piętrze głównego korpusu biel jest wyraźną dominantą, a elementy wykonane z cegły stanowią dekoracyjne uzupełnienie.

Tynkowanie to najpopularniejszy sposób opracowania elewacji w XIX- i XX-wiecznym Stolpie. Dekoracja szeregu budynków, i to nieraz bardzo bogata, wykonana jest właśnie w tynku. Na drugim biegunie sytuują się więcej niż skromnie opracowane elewacje budynków koszarowych.

W elewacjach budynków o konstrukcji szkieletowej zwraca uwagę ciekawy wizualnie kontrast ciemnych pionowych słupów, poziomych belek i ukośnych zastrzałów z bielą kwater. Warto dodać, że w budynkach o konstrukcji szkieletowej znajdowały się mieszkania, o czym świadczą duże okna z zasłonami.

Beata Zgodzińska   
 
Zdjęcia z wystawy